16 april 2020

Nieuwsberichten

Toolbox Bodemdaling in Steden helpt je ook juridisch verder!

Het project Toolbox Bodemdaling in Steden helpt professionals die werken aan oplossingen voor bodemdaling. We organiseren tot de zomer van 2022 bijeenkomsten, voeren onderzoek uit en ontwikkelen concrete Tools op 6 thema’s. In deze nieuwsbrief lichten we het themaspoor Rechten en Plichten eruit. In de praktijk vragen belanghebbenden zich al snel af hoe zij zelf – maar zeker ook die andere belanghebbenden – juridisch in een bodemdalingsvraag zitten. Wie staat er in welke situatie aan de lat voor wat? Tijd om deze mensen juridisch op pad te helpen.

Juridisch kader bodemdaling eenvoudig ontsloten
Een belangrijk element in het omgaan met bodemdaling is het juridisch kader. Bodemdaling en de aanpak ervan kan vergaande consequenties hebben voor met name gemeenten, waterschappen en particulieren. Zij willen weten wat de taken en verantwoordelijkheden zijn van hen zelf en die van anderen. Wie draait er op voor door bodemdaling ontstane schade en wat is er juridisch nodig als er maatregelen worden genomen om de nadelige gevolgen van bodemdaling zoveel mogelijk te verhelpen of te voorkomen.

In het juridische spoor ‘Rechen en Plichten’van de  Toolbox Bodemdaling in Steden worden de algemene lijnen van het juridisch kader van bodemdaling beschreven. Deze kennis wordt op relatief eenvoudige wijze en op een visueel aantrekkelijke manier gepresenteerd.  De doelgroepen moeten snel geholpen zijn met het beeld op hoofdlijnen. In het themapoor worden drie opeenvolgende elementen belicht:

Schade als vertrekpunt
Startpunt voor inzicht in het juridisch kader is de schade door bodemdaling. In de praktijk gaat dat om:
1. Schade door wateroverlast (grond-, hemel- en oppervlaktewater);
2. Schade door watertekort/droogte (grondwateronderlast);
3. Schade aan boven- en ondergrondse infrastructuur;
4. Schade aan panden.

Taken en verantwoordelijkheden per beleidsdomein
Vervolgens wordt een uitgebreid juridisch overzicht gepresenteerd. In toegankelijke tabellen worden de taken en verantwoordelijkheden uitgewerkt van particuliere eigenaren, gemeente en waterschap.  Deze uitwerking vindt plaats op de drie meest relevante beleidsdomeinen:

1. Water- en bodembeheer;
2. Ruimtelijke ordening en inrichting van de bestaande particuliere en openbare ruimte;
3. Bouwen en wonen en inrichting van de particuliere en openbare ruimte bij nieuwbouw.

Juridisch kader per maatregel
Het overzicht van taken en verantwoordelijkheden vormt vervolgens de basis voor de beschrijving van de juridische verplichtingen en aandachtspunten die aan de orde zijn bij het (willen) treffen van concrete maatregelen om de gevolgen van bodemdaling te verhelpen of zelfs te voorkomen. In het onderzoek worden de volgende vijf maatregelen bij de juridische kop gepakt:

1. Aanleg DIT-riolering;
2. Ophogen straten/wegen;
3. Funderingsherstel woningen;
4. Leidingen in particuliere gronden herstellen;
5. Meenemen bodemdalingsaspect bij nieuwbouwprojecten.

Natuurlijk zijn er nog meer maatregelen denkbaar, maar dit zijn vijf in de praktijk veelkomende maatregelen.

Gebruikers zullen met de eenvoudig te ontsluiten juridische kennis hun voordeel kunnen doen om snel de juridische vertrekpositie te kunnen inschatten. Natuurlijk is iedere situatie uniek en zal voor een compleet juridisch beeld per situatie beoordeeld moeten worden welke juridische analyse nodig is.

Voor meer informatioe over dit themaspoor kunt u contact opnemen met Frederique Minderhoud (FloLegal: frederique@flolegal.nl) of Peter de Putter (Sterk Consulting: pdeputter@sterkconsulting.nl).

Bodemdaling als stage

De 20-jarige Loïs Besselink zit in het derde jaar van de opleiding Klimaat en Management aan Hogeschool Saxion in Deventer. Deze opleiding is een studieroute binnen de opleiding Ruimtelijke Ontwikkeling. In de eerste twee jaar werk je samen met de studieroutes Bestuurskunde, Ruimtelijke Ordening & Planologie en Stedenbouwkundig Ontwerpen. Hierdoor leer je samenwerken in een multidisciplinair team aan projecten. Eind januari heeft zij haar stage succesvol afgerond bij het Ingenieursbureau van gemeente Amsterdam, waarbij zij zich voornamelijk heeft beziggehouden met bodemdaling.

Hoe ben je tot je stage gekomen?
“In het derde jaar van de opleiding is het de bedoeling dat je een half jaar stage loopt. De andere helft van het schooljaar volg je een minor. Via school kreeg ik een vacature doorgestuurd voor een stage bij gemeente Rotterdam om met bodemdaling aan de slag te gaan. In de eerste twee jaar van mijn opleiding ben ik voornamelijk bezig geweest met klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie. Omdat ik nog niet bekend was met bodemdaling, leek een stage mij een mooie uitdaging om er meer over te leren”, zegt Loïs enthousiast.
“Uiteindelijk kreeg ik een bericht van mijn stagebegeleider, Martine Coevert dat zij een nieuwe baan had aanvaard bij gemeente Amsterdam en of ik als stagiaire met haar mee wilde gaan. Dat heb ik gedaan en ben voor een half jaar werkzaam geweest bij team Water, Groen en Milieu binnen het Ingenieursbureau”, vervolgt Loïs.

Stageopdrachten
Loïs koos voor een meeloopstage in plaats van een onderzoekstage, om zoveel mogelijk informatie te krijgen van collega’s en voor de afwisseling in de stage. Amsterdam is een stad met veel dynamiek en de gemeentelijke organisatie is daar een afspiegeling van. Complexe stedelijke opgaven, waaronder bodemdaling, zullen in de nabije toekomst veel aandacht vragen.
“Ik ben begonnen met een startopdracht bodemdaling waarin ik kennis heb gemaakt met bodemdaling en funderingsproblematiek en waarmee ik een ‘basis’ heb gelegd wat betreft mijn kennis rondom bodemdaling. Ik ben daarnaast aanwezig geweest bij overleggen over de ondergrond en ik ben betrokken geweest bij het Koppelkansen traject binnen gemeente Amsterdam waarin wordt gekeken hoe de grote stedelijke opgaves in Amsterdam integraal aangepakt kunnen worden. Ook heb ik een klein onderzoek uitgevoerd naar bodemdaling en klimaatadaptatie”, zegt Loïs trots.

Deelexpeditie IBOR Coaching
Binnen de deelexpeditie IBOR (Integraal Beheer Openbare Ruimte) Coaching wordt gewerkt aan een stappenplan dat als doel heeft om bodemdaling binnen gemeentelijk beleid te kunnen verankeren. Samen met Arend van Woerden (Sweco) en Martine Coevert (gemeente Amsterdam) heeft zij hier ook tijdens haar stage aan gewerkt. De deelexpeditie toetst de (deel)producten met verschillende gemeentes. Er hebben al een aantal sessies plaatsgevonden. Tijdens deze sessies wordt feedback gegeven op de documenten.
Tijdens één van de sessies is benoemd dat het voor een thema als klimaatadaptatie makkelijker is om beleid te maken als gemeente, omdat daar al veel middelen (kennis, financiën) voor beschikbaar zijn. “Ik vond dit erg interessant, omdat ik benieuwd ben wat het voor gemeenten kan betekenen als dit ook voor bodemdaling doorgevoerd zou worden. Deze deelexpeditie kan daarbij helpen om concrete handvatten te bieden voor gemeenten om aan de slag te gaan met de aanpak van bodemdaling”, vervolgt Loïs.
De deelexpeditie is nog niet afgerond. Ik heb twee documenten opgeleverd voor de deelexpeditie. Het eerste is het Urgentiedocument bodemdaling waarin kort wordt beschreven wat bodemdaling precies is en waarom het een urgent probleem is. Daarnaast heb ik gewerkt aan de Bibliotheek IBOR Coaching. Dat is een verzameling van verschillende bodemdalingsdocumenten, die variëren van presentaties tot aan juridische documenten. Deze Bibliotheek dient als inspiratie voor gemeentes om bijvoorbeeld een Plan van Aanpak Bodemdaling te kunnen schrijven. Het volledige stappenplan zal later dit jaar worden opgeleverd. “Ik ben benieuwd naar de resultaten!” Meer informatie over deze deelexpeditie

Het Omslagpuntenonderzoek
Het Omslagpuntenonderzoek, ook een onderdeel van de stage van Loïs, is een onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Amsterdam in samenwerking met Deltares en Waternet. Er zijn vijf pilotgebieden uitgekozen en onderzocht op basis van onder andere bouwjaar en problematiek. Het Omslagpuntenonderzoek heeft tot meerdere inzichten geleid wat betreft de schade door bodemdaling in vijf pilotgebieden: Tuindorp Oostzaan-oost (Amsterdam Noord), Terrasdorp, Transvaalbuurt, Helmersbuurt (bij het Vondelpark) en het Krulslaplantsoen (Amsterdam Zuidoost). Het definitieve rapport zal in maart 2022 worden opgeleverd en daarin zijn de volledige onderzoeksresultaten opgenomen. “Opvallend is dat bodemdaling in Amsterdam Noord relatief gering is, maar de schade is groot. De Helmersbuurt wordt sterk beïnvloed door de grondwaterstand van het Vondelpark. Over het algemeen is de schade per gebied verschillend. Ook de oplossingsrichtingen zijn voor elk gebied anders, omdat er per gebied andere factoren van invloed zijn”, zegt Loïs.

 Bodemdaling in Amsterdam
In Amsterdam zijn enkele onderzoeken uitgevoerd, maar niet specifiek gericht op bodemdaling in bebouwd gebied. Het is bekend dat de stadsparken wegzakken tot het punt dat er bomen worden gefundeerd, omdat het anders te onveilig wordt. De kennis over bodemdaling in Amsterdam is nu heel versnipperd. Een Omslagpuntenonderzoek brengt in beeld wie in welk gebied verantwoordelijk is en hoe de gemeente zich verder kan organiseren omtrent bodemdaling. De resultaten van het Omslagpuntenonderzoek zullen deels bepalen hoe de aanpak van bodemdaling verder gaat. “Ik verwacht dat er meer onderzoeken uitgevoerd zullen worden om meer kennis te krijgen over bodemdaling in het stedelijk gebied van Amsterdam. Het is belangrijk om politieke urgentie te krijgen rondom bodemdaling. De onderzoeksresultaten zullen gebruikt worden om de urgentie te benadrukken.”, vervolgt Lois.

Wat zijn je toekomstplannen? Ga je verder met bodemdaling?
“Over een week vertrek ik naar Zuid-Korea om aan het tweede deel van mijn derde jaar Klimaat en Management te beginnen. Ik ga hier een minor volgen in Seoel. In september 2022 begin ik aan mijn laatste jaar en ga ik afstuderen. Om heel eerlijk te zijn weet ik nog niet wat ik ga doen en of ik verder ga met bodemdaling. Ik ben nieuwsgierig naar veel verschillende thema’s. Ik vind bijvoorbeeld de maatschappelijke effecten van klimaatverandering erg interessant. Thema’s zoals klimaatadaptatie en circulaire economie lijken mij ook erg interessante thema’s om verder op in te gaan tijdens een afstudeerstage”, zegt Lois enthousiast.
“Mijn stage bij gemeente Amsterdam heeft veel betekent voor mijn professionele ontwikkeling. Ik heb binnen een korte tijd enorm veel geleerd over bodemdaling. Dit komt voor een groot deel door mijn stagebegeleider Martine Coevert, van wie ik veel heb kunnen leren. Een enthousiaste stagebegeleider maakt de stage toch een stukje leuker! Ik ben benieuwd naar het vervolg van bodemdaling in gemeente Amsterdam en de rest van Nederland,” sluit Lois af.

Natte teelten van waarde voor veenweiden en de bouwsector

Kunnen teelten als lisdodde en riet een positieve impuls geven aan de toekomst van de veenweiden en de bouwsector? Volgens Livio Bod, commercieel projectleider natte teelten wel: “Deze natte teelten doen het goed bij een hogere grondwaterstand- een belangrijke maatregel om bodemdaling en CO2 uitstoot te remmen- én hebben hoogwaardige toepassingsmogelijkheden voor bouw- en isolatiemateriaal. Een kans voor de bouwsector om invulling te geven aan de opgave meer duurzame materialen te gebruiken.” De interesse is er en recent onderzoek naar markt- en ketenvorming laat zien dat er economische perspectieven zijn voor gewassen met weinig bewerkingsstappen en bekende producttoepassingen. “Kijk naar de onderzoeksresultaten met lisdodde-isolatieplaten in een Schoonhovens’ appartementencomplex. Die zijn positief en geven aanleiding om door te pakken.”

Lees meer……

Terugblik Nationaal Congres Bodemdaling op 18-11-2021

Op 18 november 2021 vond ons jaarlijkse Nationaal Congres Bodemdaling plaats in Leeuwarden. Het congres was zowel fysiek (uiteraard met in acht neming van alle coronamaatregelen) als online te volgen. Met ruim 100 aanwezigen en 110 online deelnemers namen we, onder leiding van klimaatdeskundige en dagvoorzitter Helga van Leur, de huidige stand van zaken onder de loep. Lees meer…

foto: Vincent Basler

 

Bodemdalingselfstedentocht
Tijdens het Nationaal Congres Bodemdaling van 18 november jl. organiseerde het NKB de bodemdalingselfstedentocht! Deelnemers konden meedoen aan een tocht langs de elf Friese steden met de opwarmvragen, kluunvragen en de eindsprint. Aan het slot kon de deelnamekaart gestempeld worden en daarbij stond koek & zopie klaar voor onderweg naar huis. Er werd zowel online als fysiek enthousiast meegedaan met de tocht en we zagen veel goede antwoorden!
Heel wat deelnemers gingen bij Sneek het wak in met de stelling:
“Veenafbraak is de belangrijkste oorzaak van de verzakking van wegen in de veenweidegebieden”. Deze stelling is niet juist.
De verzakking van wegen in veenweidegebied is vooral een gevolg van de slapheid van de bodem (anders gezegd een gebrek aan draagkracht) in combinatie met de belasting van de bodem door het gewicht van de weg, de wegfundering (vaak zand) en door het verkeer. Dit type bodemdaling in bebouwd gebied, als gevolg van belasting, wordt zetting genoemd. De processen van bodemdaling in bebouwd en in landelijk gebied worden regelmatig aan elkaar gekoppeld maar staan los van elkaar. De waterpeilen in het landelijk gebied zijn er niet de oorzaak van dat zetting optreedt in bebouwd gebied.
Wilt u hier meer over weten? Bekijk dan de Q&A van het NKB

Wat gebeurt er met Gouda als de zeespiegel stijgt.

Het oude centrum van Gouda is al eeuwen aan het zakken. De bodem daalt jaarlijks gemiddeld drie millimeter en op sommige plekken in Gouda zelfs tien millimeter per jaar. De gemeente heeft een plan om de overlast van de bodemdaling tegen te gaan, maar wat nou als de zeespiegel zes meter stijgt? Wat voor een gevolgen heeft dat voor onze stad?  Lees meer.. 

Nederlandse landbouw moet duurzamer.

De Nederlandse landbouw moet de belasting van het milieu met schadelijke stoffen serieus verminderen. Gebeurt dat niet dan loopt Nederland het risico zich niet aan internationale milieu- en klimaatverdragen te houden, zoals de doelstellingen in het Klimaatakkoord van Parijs en de Kaderrichtlijn Water. Lees meer……