12 juli 2018

Uitgelicht

Aan de lat; Juridische verantwoordelijkheden bij bodemdaling in de stad helder in beeld.

Bewoners, ambtenaren bestuurders allemaal willen ze het weten:
‘wie is er verantwoordelijk?’; logisch, want de gevolgen van bodemdaling in de bebouwde omgeving  zijn groot. Het antwoord op die vraag is in de praktijk niet zo makkelijk te geven. De materie is complex, het overzicht ontbreekt. Ook zijn de belangen groot, waardoor betrokkenen de discussie zelden uit de weg gaan. Ambtenaren die moeten zorgen dat de vragen over verantwoordelijkheden beantwoord worden kunnen wel een steuntje in de rug gebruiken. Juridisch adviesbureau
FLO Legal uit Utrecht gaat hier in de komende drie maanden voor zorgen. Zij brengen overzichtelijk in beeld hoe het zit met de rechten en plichten rond bodemdaling. Daarbij gaat het om juridische verhoudingen tussen overheden én tussen de overheid en particuliere eigenaren. 

Gouda
De gemeente Gouda en het hoogheemraadschap van Rijnland hebben eind 2020 een plan voor de aanpak van overlast door bodemdaling in de binnenstad vastgesteld: het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad. Zonder goed zicht op de juridische verhoudingen was dit plan er niet gekomen. Zicht op de formele verhoudingen tussen gemeente en waterschap heeft rust gebracht in de samenwerking. Een juridische advies over wie er aan de lat staat voor schade aan houten funderingspalen als gevolg van de voorgestelde peilverlaging was een voorwaarde om het plan vast te kunnen stellen. Het antwoord: ‘de eigenaar is 100% verantwoordelijk’,  leidde tot protesten van een groep eigenaren, maar ook tot de broodnodige duidelijkheid voor de gemeenteraad en het waterschapsbestuur.

Niet voor juristen
FLO Legal start met het op een rij zetten van wat er bekend is over de rechten en plichten als het gaat om bodemdaling in de bebouwde omgeving. Daarbij wordt de positie van de gemeente als uitgangspunt genomen en afgezet tegen die van andere partijen als het waterschap en particuliere eigenaren. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de aanstaande veranderingen door de komst van de omgevingswet. Het overzicht van FLO Legal is in de eerste plaats bedoeld om overzicht te verschaffen aan medewerkers van gemeente en waterschappen die zelf geen specialistische juridische kennis hebben.

Eigenaren
Bodemdaling let niet op eigendomsgrenzen, een particuliere eigenaar des temeer. Vele vragen worden op de overheid afgevuurd. Wie is er verantwoordelijk voor vochtproblemen bij huizen die met de bodem mee zakken en wie betaalt het herstel van afbrekende leidingen van huizen die op palen staan? En als de overheid ingrijpt, bijvoorbeeld door zoals in Gouda het waterpeil in een deel van de stad te verlagen? Wie draait er dan op voor schade aan houten palen? De ervaring in Gouda leert dat duidelijkheid hierover een voorwaarde is om keuze te kunnen maken. FLO Legal brengt in beeld hoe de verhoudingen publiek-privaat liggen bij 5 veelvoorkomende vraagstukken: (1) wateroverlast door grond- en oppervlaktewater, (2) schade aan infrastructuur, (3)scheefzakking, (4) paalrot en (5) schade aan panden met verschillende funderingen die aan elkaar vast zitten.

Toolbox
De opdracht aan FLO Legal is onderdeel van het project Toolbox Bodemdaling in Steden dat is opgezet om kennis die, rond het thema bodemdaling, in Gouda wordt opgedaan beschikbaar te maken voor professionals in Nederland. Het Toolboxproject is mogelijk dankzij een bijdrage uit de Regio Deal bodemdaling Groene Hart. FLO Legal werkt bij het uitvoeren van de opdracht samen met Sterk Consulting uit Leiden.

Contact
Wil je de stappen die FLO Legal zet volgen of heb je er vragen over, mail dan naar toolbox@gouda.nl of bel met Luuk Jacobs op  06 – 422 38 202.

Bron: Platform Slappe Bodem
Fotografie: Vincent Basler

Funderingen en gebouwd erfgoed in relatie tot bodemdaling en droogte.

Gertjan de Boer, adviseur Erfgoed en Klimaat van Rijksdienst voor het cultureel erfgoed (RCE) verzamelt vanaf juni 2021 informatie over schade aan de funderingen en gebouwd erfgoed in relatie tot bodemdaling en droogte. “Door de verzamelde informatie kunnen we de huidige problematiek in kaart brengen en ook welke problemen wij op termijn nog kunnen verwachten”, aldus Gertjan.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werkt aan het vergroten van kennis over de gevolgen van hittestress, overstromingen, wateroverlast en droogte op gebouwd erfgoed, archeologie, historisch groen en cultuurlandschappen. Dit doen zij volgens de uitvoeringsagenda ‘Klimaatadaptatie, Waterveiligheid, Bodemdaling en Cultureel Erfgoed’ en binnen het programma ‘Veilig Erfgoed’. 

Informatie inventariseren
Over droogte in relatie tot funderingen van rijksmonumenten ontbreekt informatie. De verwachting is dat diverse informatie versnipperd aanwezig is in het monumentenregister van RCE, in de bouwdossiers en in de hoofden van met name bouwkundigen en archeologen.
In eerste instantie wordt alle kennis gezocht binnen RCE. De stap naar externe partijen volgt later. Eerst brengen zij in kaart wat ze al weten en wat ze moeten weten om goed in te kunnen spelen op toekomstige problematiek. “Eerst moeten we weten welke interne informatie het meest bruikbaar is, voordat we externe partijen ondervragen.”

Kennisbank funderingen
Door de kennis bij elkaar te brengen, is het mogelijk om een ‘kennisbank funderingen’ te ontwikkelen die gebruikt kan worden voor onderwerpen als droogte en bodemdaling. Hiermee kunnen de medewerkers van RCE onderbouwde antwoorden geven op vragen over de toenemende zorgen over de gevolgen van droogte op funderingen van rijksmonumenten. 

Signalen over schade aan funderingen van rijksmonumenten
Omdat RCE signalen ontving over schade aan rijksmonumenten uit verschillende regio’s door droogte en bodemdaling, heeft men besloten om de bestaande kennis hierover te verzamelen.  Dat er problemen zijn, wordt onder andere omschreven in de Monitor Monumenten en Archeologie van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. In de monitor van 2019 gaf 15% van de Nederlandse gemeenten aan dat er bij hen schade geconstateerd was aan monumenten door bodemdaling. Hierbij ging het voornamelijk over schade aan funderingen. Bijna de helft van de gemeenten (43%) gaf aan niet te weten of er schade was door bodemdaling.

Ontwikkelen van kaarten
Aan het eind van dit onderzoek is het mogelijk om twee kaarten te ontwikkelen. Eén over de regio’s en type funderingen waar nu al problemen zijn en een risicokaart met regio’s en type funderingen waar problemen (door droogte) worden verwacht.
De bouwkundigen binnen RCE hebben behoefte aan een stappenplan die zij kunnen gebruiken bij vragen over funderingen. 
Dit voorstel richt zich op de eerste (interne) fase van het project die in het teken staat van een inventarisatie waarin improviserend en creatief zoveel mogelijk kennis bij elkaar proberen verkregen moet worden. 

Projectdoelstelling
De doelen van deze fase zijn:
1. Overzicht brengen in de bestaande kennis binnen onze dienst over types in relatie tot droogte.
2. Kennisbehoefte bij collega’s inventariseren.
3. Urgentie voor de problematiek vergroten.
4. Bekendheid geven aan het project voor de volgende fases.

Hervormde Kerk in Waverveen
Afbeelding met boom, lucht, buiten, gebouw

Automatisch gegenereerde beschrijvingDe problematiek is soms zichtbaar, maar soms ook niet.
De Hervormde Kerk in Waverveen is een typisch voorbeeld van bodemdaling in het veenweidegebied. Je ziet duidelijk dat de grond rondom de kerk meters is gezakt. De deur is inmiddels alleen nog met twee trappen te bereiken. In de bouwperiode, 250 jaar geleden, was de deur op maaiveldhoogte. Je liep toen zo naar binnen. Erfgoed / monumenten als deze worden in kaart gebracht en er wordt een inschatting gemaakt van de mogelijk risico’s van de verzakkingen.
Verzakken betekent niet per se dat er een risico is voor de bouwkundige staat.

Stappenplan
Eind 2021 wordt een eerste resultaat verwacht, waarna de volgende stap wordt bepaald.
De stappen:
1) een kaart te maken met de huidige probleemgebieden voor type funderingen van monumenten;
2) een eerste aanzet tot een kaart waar we problemen verwachten;
3) een stappenplan opzetten waarmee eigenaren de schade aan hun monument beter kunnen duiden, bijvoorbeeld of de schade door funderingsproblemen komt – of niet.

Op dit moment gaat een groot deel van de subsidie voor rijksmonumenten in Amsterdam al naar funderingsherstel. Gertjan benadrukt: “Met dit project willen we de problematiek beter in kaart brengen en inspelen op toekomstige problemen door droogte en bodemdaling. Hoe we dat doen (kennis / geld / urgentie benadrukken) is nog niet bepaald.”

We zijn benieuwd naar de uitkomsten en de vervolgstappen. Informatie hierover volgt in januari 2022.

Coalitie Stevige Steden werkt aan ‘Nationaal plan bodemdaling bebouwd gebied’

De Coalitie Stevige Steden (CSS) zet de eerste stap om te komen tot een ‘Nationaal plan bodemdaling bebouwd gebied’. Veel schade in dorpen en steden kan worden voorkomen met een goed doordacht en programmatische omgang met bodemdaling in bebouwd gebied. In navolging van het Veenplan, waar een programmatische aanpak voor bodemdaling in het landelijk gebed is geformuleerd- maakt de CSS nu dan ook een start met het opstellen van een plan in het bebouwd gebied. Rekening houdend met bestaande initiatieven worden de inhoud en structuur van het plan bepaald. Ook wordt nu de tanden gezet in het formuleren van bodemdalingsdoelen in het bebouwd gebied.

Binnen de Coalitie Stevige Steden hebben de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Platform Slappe Bodem (PSB) zich bereid verklaard dit traject te bekostigen. De resultaten zullen op het Nationaal Congres Bodemdaling worden gedeeld.

Het dalen van de bodem in stedelijk gebied is het gevolg van een complexe samenhang van omstandigheden die vaak z’n oorsprong al in het verre verleden heeft. Ingrijpen, bijsturen, herstellen en liever nog voorkomen van schade aan funderingen, openbare infrastructuur, openbaar groen en erfgoed is geen eenvoudige opgave en vraagt om een zorgvuldige analyse om tot een juiste strategie te komen. De verantwoordelijkheden voor de aanpak zijn nu vooral lokaal en regionaal belegd (respectievelijk gemeenten, woningeigenaren en waterschappen) maar om tot een ‘gamechanger’ en versnelling in de aanpak te komen is, zoals met het Veenplan voor het landelijk gebied ook is gebeurd, een nationale aanpak noodzakelijk. De CSS zet nu de volgende stappen:

- een overzicht van bestaande plannen, programmering en pleidooien;
- analyses van overlap, lacunes en verschillen tussen bestaande plannen;
- overzicht van aanhaakmogelijkheden bij staand rijksbeleid en reeds uitgevoerde pilots en kennisprojecten op het gebied van bodemdaling in stedelijk gebied;
- Scope, doelen en invulling van de CSS.

Met de resultaten kan de CSS de het Nationaal plan bodemdaling in bebouwd gebied vlot trekken.

Het project wordt uitgevoerd door de bedrijven Sweco en Welmoed Visser Adviseert.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Robert van Cleef (06-43048381 of: r.vancleef@kennisprogrammabodemdaling.nl )

Hoe ervaren inwoners van het Groene Hart bodemdaling?

Hoe ervaren inwoners van het Groene Hart bodemdaling?

De Regio Deal bodemdaling Groene Hart hield dit voorjaar een brede enquête onder inwoners, ondernemers, terreinbeheerders en overheden van het Groene Hart over hun beleving van bodemdaling. Er werd onder andere gevraagd of ze er bekend mee zijn, of ze er door worden geraakt, welke kennis er nodig is, of ze weten wat ze er zelf aan kunnen doen en wie er verantwoordelijk is. De oproep, die breed is uitgezet via digitale media en lokale kranten, leverde ruim 1.400 respondenten op. Het onderzoek dient als 0-meting voor de Regio Deal. Over een aantal jaren wordt het onderzoek herhaald en zal moeten blijken of de resultaten van de meer dan 20 projecten in het gebied ook tot meer bewustzijn en bekendheid met oplossingen voor de aanpak van bodemdaling heeft geleid.

Op 14 juli 2021 biedt wethouder Hilde Niezen van Gouda, namens de Regio Deal bodemdaling Groene Hart, het onderzoeksrapport aan aan Johan Osinga, DG van het ministerie van LNV. Na de zomer besteden we aandacht aan de resultaten van het onderzoek en welke conclusies hieruit zijn te trekken, bijvoorbeeld ten aanzien van kennis en kennisdoorwerking naar de praktijk. Het NKB draagt hieraan bij door de kennis uit de Regio Deal projecten richting de professionals te ontsluiten. Het rapport is hier te vinden.

Verkenning bodemdaling in Overijssel

Onlangs is in Overijssel de Verkenning bodemdaling van bureau Infram en Org-id ter kennisname aangeboden aan het waterschap en gemeenten in Noordwest Overijssel. Deze informatie is daarmee ook openbaar.

De provincie Overijssel ziet deze verkenning als een bouwsteen voor het gebiedsproces met de regio. De doorgerekende scenario’s  moeten inzicht geven in de effecten van maatregelen.

Bijlage-5a-hoofdrapport_veenweide

Bijlage-5b_almanak_WeerribbenWieden

Bijlage-5c_almanak_Staphorsterveld

Bijlage-5d-almanak_Mastenbroek

Een uitgebreide toelichting op het gebiedsproces in de Statenbrief

 

Het communicatieteam presenteert de activiteiten in 2021 van het NKB

Wat doet het NKB communicatieteam en wat zijn de pijlers voor het NKB 2021?
In dit filmpje maken we kennis met het communicatieteam en worden de aandachtspunten voor het NKB in 2021 duidelijk. Bekijk het filmpje...

 

 

Toolbox Bodemdaling in steden

Bodemdaling in steden leidt tot complexe vraagstukken. Het project Toolbox Bodemdaling in Steden helpt professionals die werken aan oplossingen. We organiseren tot de zomer van 2022 bijeenkomsten, voeren onderzoek uit en ontwikkelen concrete Tools op 6 thema’s: Rechten&Plichten, Kosten&Baten, Aanpak&Dialoog, Onderzoek&Modellering, Eigendom&Riolering, Bodemdaling&Erfgoed. Geïnteresseerd? Bekijk de infographic en meld je aan voor één of meer thema’s: toolbox@gouda.nl.

Veel steden in Nederland hebben te maken met bodemdaling. Dat leidt tot uiteenlopende problemen voor de overheid, eigenaar-bewoners en ondernemers; denk daarbij aan de funderingsschade en verzakkingen maar ook aan de noodzaak om tuinen en wegen steeds weer op te hogen. Stap voor stap wordt leven met bodemdaling duurder. De ervaring in de binnenstad van Gouda leert dat er veel komt kijken bij het vinden van de beste oplossing: bodemonderzoek, modellering, juridisch onderzoek, funderingsonderzoek, zorgvuldige communicatie en nog meer. Met de Toolbox Bodemdaling in Steden wordt het geleerde toegankelijk en toepasbaar gemaakt en waar nodig met onderzoek aangevuld.

 De Toolbox Bodemdaling in Steden is een initiatief van de gemeente Gouda, het hoogheemraadschap van Rijnland in nauwe samenwerking met het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling; e.a. is mogelijk gemaakt door een bijdrage uit de Regio Deal Bodemdaling Groene Hart.

Geïnteresseerd? Vragen? Bekijk de infographic en mail naar toolbox@gouda.nl of bel met Luuk Jacobs: 06 – 422 38 202.

 

 

 

Van 'stinksigaar' tot bodemdalingsremmer

In de Burkmeer start in juli 2021 een proef met lisdoddeteelt. De teelt van lisdodde kan helpen om bodemdaling in veengebieden af te remmen waardoor er ook minder CO2 vrijkomt.

Als kind was ik al gefascineerd door de lisdodde. Met vriendjes struinde ik op mijn kaplaarzen door de polder op zoek naar ‘stinksigaren’.
We gaan in gesprek met Juul Willems, projectleider en adviseur bij de gemeente Amsterdam.

In Zunderdorp, behorend bij de gemeente Amsterdam, onder de Volgermeerpolder, ligt de drooggemaakte polder Burkmeer.
De gemeente Amsterdam heeft het initiatief genomen om aldaar een proef te starten met lisdoddeteelt. Het project is onderdeel van het Programma Vitaal Platteland Laag Holland.

Waarom Burkmeer?
“Willen we als gemeente de bodemdaling stoppen, dan moeten we dat regelen op onze eigen onverpachte grond. Daarbuiten nemen anderen de beslissing. De polder Burkmeer is zo’n gebied en is als kleine droogmakerij (± 60 ha) uitzonderlijk makkelijk te vernatten.
De initiatiefnemers zijn op zoek gegaan naar een teelt die heel nat is, om de bodemdaling in het gebied te stoppen. Het voordeel van lisdoddeteelt is dat het een aantal functies combineert, zoals waterzuivering en bodemherstel. Het past dus goed bij de overbemeste uitgangspositie van de polder. Verwacht wordt dat Lisdodde in te passen is als isolatiemateriaal van enkelsteens huizen via de techniek van Warmbouwen. Op die manier kan de teelt ook een bijdrage leveren aan de circulaire economie.”

“In 2021 krijgt lisdodde een gewascode van de EU. Dat zal mogelijk meer initiatieven ontlokken. Op dit moment wordt de pilot bij Nauerna (proefvelden van het innovatieprogramma Veen) afgerond en er is een kleine proef van Waternet bij Ankeveen. Verder is er het grote project Marickenland van de Provincie Utrecht, in schaal vergelijkbaar met de Burkmeer”, vertelt Juul.
Dit lisdoddeplan wordt openbaar aanbesteed via een Europese aanbesteding in de vorm van de concessie. (aankondiging) De winnaar van de aanbesteding gaat het plan uitvoeren.

Hoe wordt de CO2 uitstoot op deze plek gemeten?
“Op 12 maart 2021 zijn 9 grondwaterstandbuizen geplaatst om uit te kunnen rekenen hoeveel broeikasgas wordt uitgestoten, vóór en na vernatting. Een veldploeg van de Radboud Universiteit is de hele dag bezig geweest om de buizen in de grond te krijgen. Op deze plek was het veen ca. 4 meter dik. In de diepere delen lag nog 2 meter veen. Zodra de automatische meetapparatuur is geplaatst komen de metingen binnen. Hierin kunnen we zien hoe de grondwaterstand reageert op regenbuien en verdamping en hoe ze reageren op wijzigingen in het peil van de polder. Dit is de belangrijkste invoer voor de berekening van de uitstoot van broeikasgas. Voor de aanbesteding is € 460.000 uitgetrokken voor 5 jaar teelt, voor 26 ha lisdodde met daaromheen 38 ha grasland.”

Pilot
“Tijdens de pilot zal duidelijk worden waarvoor de lisdodde gebruikt kan worden. Dat is mede afhankelijk van de partij die de lisdodde gaat telen en hoe andere initiatieven met lisdoddeteelt zich verder ontwikkelen. Deze pilot heeft als hoofdzaak om ervan te leren en duurt 5 jaar vanaf juli 2021. Daarna zal de teelt rendabel genoeg moeten zijn om voort te zetten. We doen deze proef dan ook om te onderzoeken hoe lisdoddeteelt het beste uitgevoerd kan worden en of deze rendabel kan zijn. Ik ben heel benieuwd naar de uitkomsten”, antwoord Juul enthousiast.

We blijven graag op de hoogte van de ontwikkelingen en ik kom graag eens op bezoek in dit gebied om op mijn kaplaarzen de ‘stinksigaren’ van Burkmeer van dichtbij te bekijken.

Inmiddels staat de aanbesteding voor de pilot lisdoddeteelt Burkmeer online en is er een webpagina beschikbaar: https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/pilot-lisdoddeteelt-burkmeer/

 

 

Oeverafkalving in het agrarisch beheerde veenweide

In het veenweidegebied is de afkalving van sloten een probleem omdat dit enerzijds leidt tot de achteruitgang van de ecologische waterkwaliteit en anderzijds tot verlies en verminderde gebruikswaarde van de randen/oevers van agrarische percelen. Dit is een probleem voor zowel het waterschap als voor de perceeleigenaar. In dit rapport is oeverafkalving onderzocht op basis van literatuur, interviews, veldwaarnemingen en een statistische analyse. Een handreiking is ontwikkeld die gebruikt kan worden om te inventariseren welke oorzaken een potentieel risico vormen voor oeverafkalving. Daarnaast worden oplossingsrichtingen besproken om afkalving te voorkomen en om stabiele oevers te behouden. Rust op de oever en een vegetatie met een dicht en stevig wortelstelsel spelen een cruciale rol bij het instandhouden van een stabiele oever. Stabiele oevers bieden ook kansen omdat ze direct en indirect bijdragen aan andere belangrijke thema’s zoals waterkwaliteit, biodiversiteit en klimaatopgave.

Link naar het rapport en de link naar de hand-out

Effecten vernattingsmaatregelen op veenweidebedrijven in Noord Holland

In het kader van het Innovatie Programma Veen (IPV) en het Kennis Basis programma ‘Veengebieden in nieuwe circulaire en klimaatpositieve productiesystemen’ zijn bedrijfsberekeningen uitgevoerd om het effect van vernatting op een veenweidebedrijf breed in beeld te brengen. Voor een melkveebedrijf op veengrond in Noord Holland zijn vernattingsmaatregelen (pompgestuurde onderwaterdrains, peilverhoging, greppelinfiltratie) en lisdoddeteelt vergeleken met een gangbare situatie (projectbedrijf IPV). De resultaten betreffen hydrologische, technische en economische uitkomsten voor een reeks van tien weerjaren.

De rapportage is afgerond en het rapport staat online. De link naar het rapport

 

Terugblik Nationaal Congres Bodemdaling 19 november 2019

Bodemdaling in beweging, #Zodus was de slogan van het Nationaal Congres Bodemdaling op
19 november jl. In deze online editie werden de deelnemers vanuit de studio op Fort Wierickerschans geïnformeerd over bestaande en nieuwe projecten.  In het plenaire ochtendprogramma kwam het advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur over bodemdaling in veengebieden aan de orde maar ook oplossingsrichtingen om investeringen in infrastructuur en onderhoudskosten voor gemeenten beheersbaarder te maken en de vraag waar de regie zou moeten liggen bij de bodemdalingsproblematiek.

Aansluitend werden er drie nieuwe initiatieven gepitcht:

  • Robert van Cleef lanceerde de Coalitie Stevige Steden;
  • Arthur Bolderdijk ging in op de ervaring van Woerden met levenscyclusbenadering;
  • Gilles Erkens hield een pleidooi voor een Nationale Informatievoorziening Bodembeweging.

Het ochtendprogramma kunt u hier terugkijken.

‘s Middags was er aandacht voor actief grondwaterpeilbeheer, broeikasgassen veenweiden, nieuwbouw op slappe bodem, levenscycluskosten bij verschillende ophoogtechnieken, geo-informatie en de oprichting van een nieuw kennis- en belevingscentrum bodemdaling.
Was u niet in de gelegenheid om het congres te volgen? U kunt hier hele congres of de losse sessies terugkijken.

 

 

Sessie Coalitie Stevige steden tijden Follow Up Festival op 25 november 2020 terugkijken

Follow up festival in De Fabrique in Utrecht met 25 online sessies en flink wat mooie eindproducten op de kennismarkt en festival tour was een succes! Einde van een decennium, namelijk 10 jaar bodemconvenanten.
De Coalitie Stevige Stad werd als project onder de aandacht gebracht. Vanaf januari 2021 start de uitvoering van dit plan. Belangrijk onderdeel is een verlaging van het waterpeil in de lage delen van de binnenstad. Doel hiervan is om veel voorkomende wateroverlast terug te dringen. In januari start onder andere ook een onderzoek naar de aanpak van overlast door bodemdaling in andere delen van de binnenstad.

Wilt u deze sessie Terugkijken ?

Follow Up Festival op 25 november 2020

Follow up festival in De Fabrique in Utrecht met 25 online sessies en flink wat mooie eindproducten op de kennismarkt en festival tour was een succes! Einde van een decennium, namelijk 10 jaar bodemconvenanten.
Actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied stond ook op het programma. Aan het einde van deze sessie ontstond een leuke interactie met de deelnemers!
Weer een stap in de goede richting om actief grondwaterpeilbeheer mee te nemen in de overweging bij rioolvervanging en herinrichting!
Ook Coalitie Stevige Stad werd als project onder de aandacht gebracht. Vanaf januari 2021 start de uitvoering van dit plan. Belangrijk onderdeel is een verlaging van het waterpeil in de lage delen van de binnenstad. Doel hiervan is om veel voorkomende wateroverlast terug te dringen. In januari start onder andere ook een onderzoek naar de aanpak van overlast door bodemdaling in andere delen van de binnenstad.

Provincies met dalende bodems versterken Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling

Vier provincies treden toe tot het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling, te weten Provincie Groningen, Provincie Fryslan, Provincie Noord-Holland en Provincie Utrecht. Provincie Zuid-Holland was al sinds de oprichting betrokken bij het NKB. De toetreding van de nieuwe provincies betekent een flinke versteviging van het netwerk en slagkracht voor de komende jaren. Zo kunnen we blijven werken aan het ontwikkelen en delen van onafhankelijke kennis en oplossingsrichtingen en kunnen er verdere stappen worden gezet om Nederland bodemdalingsbestendig te maken.

Achtergrond NKB

Doelstelling
Het NKB komt voort uit deze maatschappelijke opgaven in stedelijk en landelijk gebied. Doel is om alle belanghebbenden in Nederland die met bodemdaling te maken hebben, te verbinden en te laten beschikken over onafhankelijke en breed gedragen kennis om bewust en bekwaam keuzes te maken in hun omgang met bodemdaling. De deelname van de provincies is daarbij waardevol om gezamenlijk verdere stappen te kunnen zetten op weg naar een klimaatbestendige toekomst.

Partners
Naast de provincies Groningen, Noord-Holland en Utrecht wordt het NKB mogelijk gemaakt door: STOWA, Rijkswaterstaat, Platform Slappe Bodem, Provincie Zuid-Holland en Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Het NKB heeft daarnaast een samenwerkingsverband met verschillende organisaties. Meer informatie daarover kunt u vinden op de website.

Infographic bodemdaling: klikkend(er)wijs

Hoe komen we tot een actuele en dynamische kennisinfrastructuur waarmee stakeholders in het bodemdalingsdossier kennis en elkaar eenvoudiger kunnen vinden?

Met deze uitdaging ging een projectgroep bestaand uit provincie Zuid-Holland (Jan Strijker), Platform Slappe bodem (Jeroen Mekenkamp), Saxion Hogeschool (Geert Roovers en Rik Zeeuwen) en het NKB (Robert van Cleef)- in opdracht van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond aan de slag.

Er spelen veel vragen over bodemdaling in het bijzonder ook bij hoger onderwijs en gemeenten. De kennis is er vaak wel maar is niet gemakkelijk te vinden of te begrijpen. In het hoger onderwijs ontbreekt het de enthousiaste studenten aan een curriculum. In gemeenten is die behoefte er ook en zeker bij nieuwe bestuurders en ambtenaren. Ook daar ontbreekt een goede kennisinfrastructuur.

 Wat willen we niet?

In een inventariserende fase van het project werd door de deelnemende hogescholen en gemeenten duidelijk gemaakt dat het hoger onderwijs géén behoefte heeft aan één kant en klaar lespakket. Opleidingen zijn heel verschillend en hebben heel verschillende behoeftes. Een student civiel techniek heeft een totaal ander behoefte aan kennis dan een landbouw student terwijl ze in hun studie beiden met bodemdaling te maken kunnen krijgen. Bij de gemeenten is de kennisbehoefte latent en bestaat de kennisbehoefte uit complete, toepasbare en benaderbare informatie. Hiermee kan kennisoverdracht verbeterd worden en het weglekken van kennis opgevangen. Als personen uit de organisatie stappen, lekt de kennis weg. Voor gestructureerde kennisoverdracht is er vaak onvoldoende capaciteit.

Wat willen we wel: klikkend wijs!

In interactie met de stakeholders is gebleken dat een aantrekkelijk vorm gegeven infographic met doorklikmogelijkheden het beste aan de behoefte voldoet. Er is een structuur ontworpen die aansluit op de Regio Deal en het werkplan NKB (Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling) waarbij gebruikers met drie keer klikken terecht komen bij de voor hen relevante kennis zoals filmpjes, rapporten, artikelen, lesmateriaal et cetera.

  • Niveau 1: doelgroep: hier klikt de gebruiker op de doelgroep waartoe die behoort
  • Niveau 2: Inhoud: hier klikt de gebruiker op de inhoudelijke elementen die er voor de doelgroep zijn benoemd
  • Niveau 3: Beschrijving van inhoud: hier wordt het betreffende element omschreven en hier vindt de gebruiker een overzicht van al het relevante beeldmateriaal en andere bronnen. Deze zijn ook beknopt beschreven zodat de gebruiker weet wat te verwachten.

Hoe verder?

De geschetste Basis Infographic bodemdaling komt na de zomer online en er zijn vergaande plannen voor doorontwikkeling. Het concept is heel positief ontvangen door de deelnemers vanuit de hoge scholen en gemeenten en de basisversie is het startpunt voor een proces waarin het wordt uitgebreid, up to date wordt gehouden, gevalideerd en onderhouden door het NKB. Kennis is immers een hulpbron die toeneemt bij gebruik.

 Meer weten: Robert van Cleef 

 

 

 

Ontwikkelingen coalitie stevige stad

Gouda icoonproject voor aanpak bodemdaling historische stad!

De gemeente Gouda en het hoogheemraadschap van Rijnland hebben begin dit jaar het ontwerp Kaderplan
Bodemdaling Binnenstad (KBB) openbaar gemaakt. Met dit KBB beogen zij een duurzaam handelingsperspectief te bieden voor de dalende historische binnenstad van Gouda. Dit ontwerpplan heeft ter inzage gelegen  en in het najaar zal er door de Raad van de gemeente en de Verenigde Vergadering van het hoogheemraadschap over besloten worden. Lees hier verder

Bodemdaling in historische steden

Historische binnensteden zijn populair omdat ze belangrijk cultuurhistorisch erfgoed omvatten en een grote diversiteit aan functies bieden. De historische binnenstad van Gouda geniet zelfs nationale en internationale bekendheid maar heeft net als andere oude steden in ons land te kampen met bodemdaling. Dat wordt veroorzaakt door het gewicht van de stad en is niet te stoppen. De mix van een historische monumentale binnenstad, bodemdaling en veelal verouderde boven- en ondergrondse infrastructuur vormt een fundamentele bedreiging voor de toekomst van dit soort historische steden. Het PBL  raamt de extra kosten voor herstel en onderhoud van stedelijke infrastructuur in Nederland op € 5,2 miljard tot 2050, bij gelijkblijvend beleid. De kosten voor particulieren als gevolg van schade aan funderingen worden geschat op € 16 miljard. Schade door bodemdaling in stedelijk gebied bedreigt de economische vitaliteit van de stad, maar bijvoorbeeld ook het erfgoed in historische kernen.

Gouda

Voor Gouda geldt dat de lage delen van de stad nu al op veel plaatsen overlast van regen- en grondwater kennen. Het water in de gracht staat maar net onder de kademuur, het grondwaterpeil staat hoog en ook het rioolstelsel is vol bij langdurige regen. Dit leidt tot veel wateroverlast in gebouwen, tuinen en op straten. In gebouwen komen stank- en vochtproblemen voor die zelfs gezondheidsrisico’s met zich brengen. Voor de gemeente lopen de kosten voor boven- en ondergronds infrastructuur op en wordt het een steeds grotere uitdaging om bij de inrichting van de openbare ruimte rekening te houden met zowel de zakkende als de niet zakkende gebouwen. Bodemdaling kan tot slot leiden tot scheefzakking van gebouwen en scheuren in muren.

Gouda als icoonproject: aanpak werkt

Gouda en Rijnland hebben samen als eerste het vraagstuk van een zakkende monumentale historische binnenstad aangepakt. In 2014 hebben de Gemeente Gouda, het hoogheemraadschap van Rijnland, het Platform Slappe Bodem, de TU-Delft, Rijkswaterstaat, Deltares en het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek de Goudse Coalitie Stevige Stad opgericht.

De aanpak heeft gewerkt. Er ligt nu een ontwerp KBB en de ervaringen zijn zo illustratief dat gemeente en hoogheemraadschap samen met de Regiodeal Bodemdaling Groene Hart een tool box bodemdaling historische steden gaan ontwikkelen. Hierin worden de kennis en ervaringen uit Gouda vertaald naar een bredere toepasbaarheid voor bebouwd gebied in heel Nederland. Daarnaast is inmiddels initiatief genomen om te komen tot oprichting van de Coalitie Stevige Steden die zich onder de vlag van het Platform Slappe Bodem richt op het versterken van complexe en innovatieve projecten op het gebied van stedelijke bodemdaling in Nederland.

Meer weten?

 

 

 

 

Succesvol NKB webinar Bodemdaling in beeld (in stedelijke gebied) op 9 juni 2020

Het NKB ging live! Op 9 juni organiseerde het NKB van 12:30-14:00 uur een webinar over stedelijk gebied: Bodemdaling in beeld. Met onder meer een kijkje achter de schermen bij het NKB-uitvoeringsteam, updates vanuit de deelexpedities Innovatieve ophoogtechnieken, Nieuwbouw en Geo-informatie en een live chatsessie.

Wat waren de onderwerpen van ‘Bodemdaling in beeld in stedelijk gebied’?

- NKB update door het uitvoeringsteam Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling. Bijpraten over de actuele ontwikkelingen van NKB;

- Don Zandbergen en Hans van Leeuwen, deelexpeditieleiders Geo-informatie, gaven ons een kijkje in de praktijk van Geo-informatie in stedelijk gebied;

- Martine Coevert en Wouter Smit, deelexpeditieleiders Nieuwbouw NKB, gingen in op de complexe opgave van Nieuwbouwprojecten in combinatie met bodemdalingsopgave;

- Arend van Woerden, deelexpeditieleider Innovatieve ophoogtechnieken vertelde ons op locatie Kamerik over de uitbreiding van de monitoring van proefvakken.

Het webinar was interactief waarbij u live via chat uw vragen of opmerkingen kon geven.
De vragen en antwoorden worden binnenkort op deze website vermeld.

Wilt u het webinar terugkijken?

 

The 6M approach to land subsidence

The 6M approach to land subsidence

Het TISOLS congres is helaas, maar onvermijdelijk, uitgesteld tot 2021. De papers, gebundeld in een volume van het tijdschrift Proceedings of the International Association of Hydrological Sciences zijn echter gereed en online gepubliceerd. Ongeveer 140 internationale wetenschappelijke publicaties over bodemdaling van de over de hele wereld zijn nu vrijelijk beschikbaar.

Lees hier meer.

Een drogere Goudse binnenstad

Vochtproblemen in huis en wateroverlast bij regen komen in de binnenstad van Gouda veel voor. Deze problemen worden veroorzaakt door een combinatie bodemdaling, het feit dat tachtig procent van de gebouwen mee-zakt met een bodem en de keuze om sinds 1970 het waterpeil niet meer te verlagen. Om de overlast  aan te pakken zijn de gemeente Gouda en het Hoogheemraadschap van Rijnland, samen met een brede coalitie van partijen, in 2014 het project Stevige Stad gestart.

Lees hier meer.

Onderheide wegen in Diemen

In de vorige eeuw hadden de vele veengebieden in Nederland al last van de dalende bodem, ook de wegen verzakten daardoor.
In de gemeente Diemen dacht men in 1936 al na over het fundament van de rijweg, maar wist men nog niet dat de bodem maar bleef dalen. We vroegen Ron Kaptyn van de Gemeente Diemen naar het project, hij vertelt ons meer.

Lees hier meer.

Landelijk Meetprogramma Broeikasgassen uit Veen

Met behulp van klimaatgelden is er een landelijk onderzoeksprogramma mogelijk gemaakt waarin de uitstoot van broeikasgassen uit dalende veenbodems gemeten zal gaan worden. Doel van het onderzoek is om meerjarig te meten aan broeikasgasuitstoot uit veen om betere voorspellingen over broeikasgasuitstoot uit verschillende typen veen mogelijk te maken.

Lees hier meer.

Martine Coevert aan het woord: Van paalrot tot Tweede Kamer

Martine Coevert werkt als adviseur bodemdaling voor de gemeente Rotterdam en is daarnaast zelfstandig adviseur aanpak funderingsproblematiek. Namens de gemeente Rotterdam coördineert zij de deelexpeditie Governance en Economie van Bodemdaling. Hoe funderingsproblematiek haar beroep werd.

Lees hier meer.

Deelexpeditie Onderwaterdrainage

Waarom deze deelexpeditie en wat beogen we?
In Nederland wordt steeds vaker onderwaterdrainage aangelegd, het wordt genoemd als effectieve maatregel tegen bodemdaling en CO2-uitstoot. Steeds vaker wordt de vraag gesteld wat de bewezen effecten zijn van onderwaterdrainage op bodemdaling en CO2-uitstoot. In de deelexpeditie onderwaterdrainage zijn we op zoek naar conclusies over de effecten onderwaterdrainage en drukdrainage. Er worden vragen behandeld als: In welke mate draagt onderwaterdrainage bij aan het remmen van bodemdaling en CO2-uitstoot? Wat is het effect van regionale verschillen, het type veen en seizoensinvloeden?

Lees hier meer.

Innovatieprogramma veen

Met het Innovatieprogramma Veen proberen agrarisch natuurvereniging Water, Land & Dijken en natuurbeheerorganisatie Landschap Noord-Holland de bodemdaling in het veenweidegebied tegen te gaan. Met een praktische aanpak, gestoeld op een economische basis voor de landbouw, vinden experimenten plaats met nieuwe typen van bedrijfsvoering. Oplossingen die vooral ook voor de landbouw werken.

Lees hier meer.

Ronnie Hekkenberg, adviseur Omgevingsvisie Gemeente Zaanstad

Het nationale congres bodemdaling: het Veenomeen, vond op 22 november plaats in Zaanstad. Zaanstad, omringd en gebouwd op veen, heeft een geschiedenis met bodemdaling. Op het congres was ook Ronnie Hekkenberg, adviseur Omgevingvisie Gemeente Zaanstad en betrokken bij het bodemdalingsdossier van de gemeente.

Lees hier meer.

Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond

Hoog op de Kennisagenda van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond 2016 – 2020 (UP)  staat het ontwikkelen van handelingsperspectieven voor het omgaan met bodemdaling. Om die reden heeft het UP aan het NKB gevraag ten aanzien van bodemdaling drie kennisvragen uit te werken: governance, bekostiging en techniek(en).

Lees hier meer.

Drainage Infiltratie Transport riool (DIT)

Ten gevolge van de klimaatverandering worden de grondwaterfluctuaties veel groter. Met een DIT riool worden de hoogste en laagste pieken van de grondwaterstand als het ware afgevlakt. Een DIT is in principe niets meer dan een geperforeerde hemelwaterafvoer naar het oppervlaktewater. Bij droogte voert het oppervlaktewater aan dat in de bodem kan infiltreren.

Jeroen Ponten ligt de werking van het DIT riool toe. Lees hier meer.

Jeroen Ponten

Adviseur Grondwater Stedelijk gebied Amsterdam
Jeroen houdt zich actief bezig klimaatadaptatie, effecten van toenemende fluctuaties van de grondwaterstand en de gevolgen ervan, zoals hittestress, schade aan ondergrondse infra en funderingen, bodemdaling enzovoort. Jeroen was gedetacheerd bij RWS WVL Bodem+ , bodemdaling algemeen en in het bijzonder Gouda, waar mogelijk bewust maken van problematiek en uitdragen van kansen en samenwerking.