8 februari 2021

Onderwijs

Provincie Utrecht, NKB en onderwijs werken aan transitie

De provincie Utrecht heeft de ambitie om met het projectonderdeel Curriculum Onderwijs een praktische start te maken met het opleiden van een nieuwe generatie veenweideboeren om in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen zoals het remmen van bodemdaling. Provincie Utrecht gaat de samenwerking aan met de Regio Deal bodemdaling Groene hart en het NKB om het project “Versterken van dialoog transitie veenweidegebied via onderwijs” tot uitvoering te brengen.

Versterken transitie via onderwijs in drie deelprojecten
Nieuwe onderwerpen of thema’s implementeren in het onderwijs is niet eenvoudig en snel geregeld zo is de ervaring. Het opbouwen van een ingebed veenweidecurriculum voor het MBO en HBO gericht op docenten en studenten vergt tijd. Stapsgewijs kunnen praktische producten worden ontwikkeld in samenwerking met enthousiaste docenten. Het enthousiasme van betreffende docenten speelt een belangrijke rol in het slagen van deze missie: daar beginnen waar energie zit. Voor het opbouwen van het curriculum is daarom sprake van een korte en lange termijn aanpak met daarin 3 deelprojecten:

1) Curriculum bodemdaling korte en lange termijn
Het eerste deelproject betreft het verbeteren en implementeren van een curriculum bodemdaling voor het onderwijs. Door in gesprek te gaan met docenten van de agrarische MBO en HBO opleidingen ontdekken we welke veenkennis ontbreekt en wat een goede manier kan zijn om veenweidekennis te verankeren in het in het MBO en/of HBO onderwijs. We ontwikkelen enkele producten die direct in het onderwijs toegepast kunnen worden en leggen vast welke acties er nodig zijn binnen een lange termijn aanpak.

2) Clickable infographic
Het tweede deelproject (stap 3) betreft het komen tot een actuele en dynamische kennisinfrastructuur waarmee men kennis en elkaar eenvoudig kan vinden. Een aantal sleutelfiguren betrokken bij het onderwijs geeft aan dat het voor de huidige generatie studenten en docenten lastig is om goede kennisbronnen te vinden over bodemdaling. Het aanbod via Google is groot maar niet alles betreft verantwoorde kennis. In opdracht van het UP Bodem en Ondergrond is in 2020 in samenwerking met het NKB, Platform Slappe Bodem en Provincie Zuid-Holland een structuur en eerste opzet van een clickable infographic bodemdaling ontwikkeld. Hiermee kan iedereen de huidige beschikbare (wetenschappelijke) kennis makkelijk, snel en overzichtelijk vinden. Niet alleen voor onderwijs, maar alle stakeholders. De uitwerking betreft het completeren, verdiepen en verbinden van de infographic. De infographic werkt voor studenten en docenten, ambtenaren en bestuurders en bedrijven en kennisinstellingen.

3) Veenprofielen
De nieuwe generatie veenweide boeren moeten in praktische zin begrijpen hoe ze bedrijfsmatig het beste kunnen inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen zoals bodemdaling. Een concreet aanknopingspunt, dat nu nog ontbreekt in het onderwijs, is het werken met zogenaamde veenprofielen. In dit deelproject worden vier verschillende fysieke veenprofielen gemaakt en ingezet in het onderwijs om studenten verschillen en overeenkomsten te leren.

Het NKB vindt het belangrijk dat bodem en bodemdaling goed belegd zijn in het onderwijs (MBO/ HBO/WO). Wij participeren in challenges, zetten stagiairs in en doen projecten samen. Met dit project dragen we ook bij aan een goede aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt op het gebied van bodem – en bodemdaling. Het NKB trekt al jaren samen op met het onderwijs en dit jaar lukt het ons om samen met de Provincie Utrecht en de Regio Deal bodemdaling Groene Hart deze initiatieven concreet vorm te geven.

Wil je meer weten over of aansluiten op deze onderwijs initiatieven, neem dan contact op met Welmoed Visser of Robert van Cleef.

 

Agrarische studenten met verrassend scenario voor veenweiden

De Nederlandse bodem daalt o.a. door de oxidatie van veen in de bodem. De veenweidegebieden worden daar het hardst door getroffen, maar het probleem speelt ook in andere landbouwregio’s. De bodemdaling is nauw verweven met verlaging van de grondwaterstand en heeft gevolgen voor agrarische ondernemers. Daarnaast zorgt de oxidatie van het veen voor kosten voor de waterbeheerder, negatieve effecten op de natuur en biodiversiteit en effecten op het klimaat, doordat bij de afbraak van het veen broeikasgassen vrijkomen. De bodemdaling kan worden afgeremd of zelfs gestopt. Dat vraagt om maatregelen die geld kosten en die de verschillende functies en belangen in de veengebieden kunnen schaden of juist bevoordelen. Het overheidsbeleid mikt op het slim combineren van functies.

Link naar Vernatting veenweiden: kabinet kiest voor ‘functie volgt peil’

Interdisciplinair

Vanwege de complexiteit en vele belanghebbenden vraagt dit onderwerp om een interdisciplinaire aanpak. Het lectoraat Duurzaam bodembeheer van de Aeres Hogeschool Dronten wilde graag haar agrarische studenten hiertoe uitdagen. Daarom heeft het KOBO-platform op 7 juni 2021 een Underground Challenge georganiseerd over bodemdaling, voor studenten van de minor Vitale bodem en Young Professionals van de netwerkorganisatie JongBodem. In competitieverband is gewerkt aan concepten voor innovatieve oplossingen, waarbij de samenwerking in het landelijk gebied centraal stond.

Casus

De casus is ingebracht door het ministerie van LNV. Het betrof het veenweidegebied ten westen van Rouveen (Overijssel), waar bij het huidige gebruik (grasland) sprake is van ernstige bodemdaling (en dus CO2-uitstoot). De studenten zijn uitgedaagd om met en integrale blik, vanuit het perspectief van verschillende stakeholders en met oog voor diverse bodemdiensten, mee te denken in het toekomstig landgebruik van het gebied met agrarische bestemming in de directe nabijheid van een Natura-2000 gebied. Vanuit het klimaatvraagstuk is voor dit gebied het volgende doel vastgesteld: de huidige uitstoot van ca. 35.000 ton CO2-equivalenten verlagen naar 7.500 ton CO2-equivalenten in 2050 (een afname van 79%). Een driekoppige jury, bestaande uit vertegenwoordigers van LNV, KOBO en Aeres, heeft de eindresultaten beoordeeld en een winnaar aangewezen.

Uitdaging

De Challenge is er op gericht om het probleem vanuit verschillende oogpunten (stakeholders) te bekijken en met oplossingen te komen. De vraag is hoe dit gebied er uit zal zien in 2050?

Na een tweetal inhoudelijke inleidingen over bodemdaling (Deltares) en MKBA’s (Witteveen & Bos) zijn de studenten in zes groepen aan de slag gegaan. Om het denkproces een extra impuls te geven kreeg elke groep begeleiding van een jonge bodemprofessional.

Bij het eindresultaat moest expliciet rekening worden houden met de belangen en randvoorwaarden van diverse partijen en belanghebbenden. Om ze daarbij te ondersteunen waren er ‘vragenuurtjes’ met verschillende stakeholders: Staatsbosbeheer, het Waterschap Drents Overijsselse Delta, de provincie Overijssel, de gemeente Staphorst, het waterwinbedrijf Vitens en natuurlijk ook een melkveehouder uit het gebied. De opdracht voor de studenten daarbij was om zoveel mogelijk nuttige informatie te verzamelen voor de uitwerking van hun ideeën.

Meer plaats voor natuur, recreatie en energieopwekking

Aan het einde van de dag heeft elk groepje hun eindresultaat gepresenteerd in een korte pitch van 3 minuten, aan de hand van een creatief vormgegeven verhuisdoos (zie foto). Behalve de veranderingen in landgebruik moesten de studenten ook toelichten hoe ze rekening hebben gehouden met de belangen van diverse stakeholders. Deze toelichting is meegewogen bij de beoordeling door de jury. Daarnaast werd ook gelet op inventiviteit, originaliteit, integraliteit, visualisatie, toelichting.

In de meeste scenario’s werd het snelst dalende deel van het gebied vernat om de veenoxidatie tegen te gaan. Het winnende concept (zie foto) was van Dirk Meijer, Hessel van der Goot, Chantal Hagenvoort, Stefan Haitel, Hans Hartholt en Paul van Hulst, met begeleiding van Marie Wesslink.  Hun gebiedsaanpak liet een differentiatie zien in landgebruik op basis van de veenlaagdikte, waarbij ca. 30% van het gebied onder water werd gezet. Naast melkveehouderij werd er ruimte ingericht voor o.a. natuurontwikkeling, drijvende zonnepanelen en een windmolen die energie levert aan een waterstoffabriek, van waaruit de consument wordt bereikt via het bestaande gasleidingnetwerk. Onconventionele ideeën uit andere scenario’s waren o.a. het houden van waterbuffels en het bouwen van recreatiewoningen op palen, elk met een eigen steiger en bootje.

Net als in het echt

De Underground Challenge Bodemdaling is een zeer geslaagde dag geworden en de studenten waren erg enthousiast. De volgende ochtend mailde een student: “Ik vond het een hele interessante dag, vooral de afwisseling maakte het leuk. Ook goed dat er met stakeholders gesprekken aangegaan worden, net als in het echt ;-). Meer van deze interactieve dagen doen in de toekomst, leer ikzelf in ieder geval veel van! ”

Met deze opzet hebben de studenten op een inspirerende manier kennis gemaakt met de problematiek rond bodemdaling in een veenweidegebied en de visie van verschillende stakeholders daarop. En niet onbelangrijk: ze hebben er veel plezier mee gehad.

In het winnende team zaten: Chantal Hagenvoort, Stefan Haitel, Dirk Meijer, Paul van Hulst en Hans Hartholt, onder begeleiding van Young Professional Marie Wesselink (JongBodem).

Op de foto staan: Chantal Hagenvoort en Stefan Haitel.

 

 

Bodem is unieke kans voor klimaatadaptatie

Laat je inspireren door de leermodule ‘Klimaatadaptatie en bodem’

Het klimaat verandert en daar moeten we op allerlei manieren rekening mee houden. Dat noemen we klimaatadaptie. Met klimaatadaptatie zorgen we ervoor dat we minder last krijgen van de effecten van klimaatverandering. De bodem biedt grote kansen om klimaatadaptatie mogelijk te maken.

We hebben in een intensieve samenwerking met de gemeente Leiden, de ODWH, InBrain, Beelding, STOWA, Sterk Consulting, CAS, NKB en Samen Klimaatbestendig een prachtige leermodule gemaakt over de relatie tussen klimaatadaptatie en bodem. De leermodule is in beeld gebracht en gekoppeld aan de klimaatadaptatieprojecten in het Leidse Noorderkwartier. De gemeente Leiden wil in 2050 klimaatadaptief zijn en bestand zijn tegen overstromingen, (hevigere) wateroverlast, (vaker optredende) verdroging, bodemdaling en hittestress. De module bevat veel beeldmateriaal en er komen diverse betrokkenen en deskundigen aan het woord. Via deze link kom je bij de leermodule https://demo.inbrain.nl/klimaatadaptatiebodem/

Wat leer je in de leermodule?
In deze module leer je welke kansen de bodem biedt voor klimaatadaptatie met oog voor gevolgen en risico’s. Je doet dat aan de hand van theorie, met hulp van experts, én je ziet welke concrete maatregelen er in de praktijk worden genomen. Neem bijvoorbeeld de berging van water in de bodem. De bodem biedt volop kansen om wateroverlast en droogte het hoofd te bieden. Het vraagt wel voldoende kennis van die bodem om te weten wat dit doet met bijvoorbeeld eventuele grondwateroverlast en vochtproblemen. Tegels uit de tuin halen helpt om water te bergen en draagt bij aan vergroening en het voorkomen van hittestress. Ook hier moet je wel weten wat je aan het doen bent. Het vraagt kennis over grondwater en groen, en over verontreinigingen. Soms zijn tegels geplaatst om verontreinigingen juist af te dekken. Vergroening levert een positieve bijdrage aan klimaatdoelen zoals het beperken van hittestress en de leefbaarheid. Ook hier is kennis over effecten op grondwaterstanden en bijvoorbeeld risico’s voor houten funderingen nodig.

Het benutten van de kansen in de bodem is onmisbaar voor klimaatadaptatie. Je moet wel weten wat je aan het doen bent. Deze leermodule inspireert en helpt jou je kennis te versterken.

NKB en onderwijs bundelen hun krachten in 5 projecten

Het NKB vindt het belangrijk dat bodem en bodemdaling goed belegd zijn in het onderwijs (MBO/ HBO/WO). Op deze manier dragen we ook bij aan een goede aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt op het gebied van bodem – en bodemdaling. Het NKB trekt al jaren samen op met het onderwijs en dit jaar lukt het ons om samen met de Provincie Utrecht en de Regio Deal bodemdaling Groene Hart 5 initiatieven concreet vorm te geven. Lees meer….