4 juni 2020

Actief grondwaterpeilbeheer en het opstellen van een standaard DIT-riolering

Grondwater is essentieel voor het gebruik en beheer van onze leefomgeving. Fluctuaties (hoog én laag) kunnen leiden tot verzakking van wegen en riolen, schade aan groen, vocht in woningen en verzakking van woningen. Het biedt ook kansen, om water op natuurlijke wijze te bufferen bijvoorbeeld. Afgelopen 40 jaar hebben we dan ook waardevolle ervaring opgedaan met drainage-infiltratiesystemen. Sinds 2017 hebben we, geïnitieerd door DPRA, de kennis verder uitgebreid onder de naam Actief GrondWaterPeilbeheer (AGWP) in bebouwd gebied. Actief grondwaterpeilbeheer is:

– Een gerichte inspanning om een gewenst grondwaterpeil te realiseren (ACTIEF).
– Waarmee zowel te hoge als te lage grondwaterstanden worden voorkomen (GRONDWATER).
– Door een drainage-infiltratieleiding te verbinden met het oppervlaktewater (PEILBEHEER).

AGWP vergroot de bovengenoemde kansen en beperkt de risico’s. Daarom willen we bereiken dat gemeenten een AGWP-systeem overwegen bij alle rioolvervangingsprojecten, want dat is het uitgelezen moment om het systeem aan te leggen. Een leuk filmpje over de werking van AGWP is terug te vinden via de link: https://youtu.be/jR-CuON_35k

Doelmatigheid van AGWP en kennisdeling

In 2017 is in opdracht van het DPRA onderzoek uitgevoerd naar de doelmatigheid. Gebleken is dat dat het grootschalig toepassen van AGWP technisch en financieel haalbaar is voor slappe bodems. Zeker in combinatie met rioolvervanging worden de kosten overstegen door de baten voor de openbare ruimte (langere levensduur wegen, bomen, riolen). Dit onderzoek is uitgevoerd door Fugro, Deltares en Wareco. Gelukkig is het onderzoek uit 2017 niet in de kast beland, en kregen we via het NKB de kans om de kennis van AGWP te vergroten en actief te bespreken met gebruikers (vooral gemeenten). Dit doen we met een enthousiast team bestaande uit: Ariane Tuinenburg-Jansen (RWS), Maarten Kuiper (Wareco) en Mark de Kwaadsteniet (Fugro). Inmiddels hebben we 5 deelsessies gehad met een steeds grotere groep deelnemers. De resultaten van deze sessies zijn gebundeld en zijn te vinden op de website van het NKB: http://www.kennisprogrammabodemdaling.nl/home/actief-grondwaterpeilbeheer-in-bebouwd-gebied/

Uit gesprekken met bij de deelexpeditie AGWP betrokken gemeenten blijkt dat zonder “standaard”  van een concrete AGWP-maatregel, in de vorm van een “Leidraad inrichting openbare ruimte” (LIOR), werkomschrijving (RAW-moederbestek) of digitale CAD-tekeningen, AGWP niet bij iedere rioolvervanging of gebiedsontwikkeling wordt overwogen. Gemeenten hebben behoefte aan kennis. Er moet dus een standaard worden opgesteld.

Als het gaat om bundelen en ontsluiten van kennis vervuld Stichting Rioned hierin een belangrijke rol via onder andere de Kennisbank. Daarom houden we deze methodiek aan. Momenteel zijn we bezig met het afronden van deze standaard en zullen we het resultaat presenteren in een deelsessie van AGWP, eind november. Daarmee kunnen gemeenten bij iedere rioolvervanging beoordelen of AGWP moet worden toegepast.

Persoonlijke bijdrage van Wouter Kooijman, specialist en teamleider Bemaling, Fundering & Monitoring bij Wareco (vanaf 1 november 2021 verandert de naam in Aveco de Bondt)

Al vanaf mijn start bij Wareco in 2001 en in de jaren bij Fugro heb ik ervaren welke schade grondwater aanricht. Nu bij Aveco de Bondt zie ik met onze teams ook hoe funderingen aangetast worden, schimmel in verblijfruimtes ontstaat en welke soms enorme impact dat maakt op gezinnen. En ook hoe wegen en riolen soms onnodig snel vervangen worden. Daarom ben ik blij met de ontwikkeling van AGWP: van de tientallen losse AGWP projecten afgelopen decennia bij Wareco (nu Aveco de Bondt), het samenhangende onderzoek uit 2017, de doorwerking in de deelexpedities en nu de DIT standaard. Dit helpt mij om samen met bewoners en gemeenten meer handelingsperspectief te bieden en grondwaterschade actief te voorkomen.

Deelexpeditie in 2020, voorafgaande aan de deelexpedities Actief grondwaterpeilbeheer en het opstellen van een standaard DIT-riolering:

Actief grondwaterpeilbeheer is een gerichte inspanning om een gewenst grondwaterpeil te realiseren, met een drainage-infiltratieleiding in verbinding met het oppervlaktewater. Hiermee worden zowel te hoge als te lage grondwaterstanden voorkomen. Ook kan hiermee, met de juiste aansturing en afstemming met het natuurlijke bodem- en watersysteem en de historische cultuurtechnische inrichting van een gebied, in enige mate oppervlaktewater na piekbuien in de ondiepe bodem worden opgeslagen en beschikbaar gesteld voor droge perioden die erop volgen. Hiermee kan het waterbufferend vermogen van de ondiepe bodem worden vergroot voor regenwater. 

Bekijk hier de factsheet 2020 van deze Deelexpeditie: 

De deelexpeditie Actief grondwaterpeilbeheer richt zich op het delen van de kennis over actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied. Dit in de context van het (grotere) systeem van water, bodem en ondergrond. In het bijzonder gaat het om kennisdoorwerking van het DPRA-onderzoek ‘Grootschalig actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied’ naar én tussen decentrale overheden (voornamelijk gemeenten op slappe bodems). Trekkers van deze Deelexpeditie zijn  Ariane Tuinenburg-Jansen en Maarten Kuiper. De deelexpeditie heeft als doel om kennisuitwisseling over actief grondwaterpeilbeheer te bevorderen tussen verschillende afdelingen van decentrale overheden, zoals rioolbeheer in relatie tot groen, stedenbouw, wegen, etc. Dat doen we door het uitwisselen van ervaringen tussen verschillende pilots met actief grondwaterpeilbeheer en door kennisbehoeften in beeld te brengen. Regio’s op slappe bodem waar actief grondwaterpeilbeheer kansrijk is zullen in de deelexpeditie met elkaar worden verbonden. Het inzetten van actief grondwaterpeilbeheer, in afstemming met de cultuurhistorische achtergrond van een omgeving (zoals de oorspronkelijke waterlopen en verkavelingsstructuren met ontginningssloten), kan schade als gevolg van droogte of juist wateroverlast voorkomen. 

De factsheet die in 2020 is opgeleverd betreft een actualisatie van de beschikbare kennis en ervaring die is opgedaan met AGWP in de periode 2017 – 2020. Als onderdeel van de deelexpeditie zijn korte filmpjes opgenomen en is een animatie gemaakt over AGWP. Deze zijn te vinden op: introductie vlog, animatie AGWP en vlog Pijnacker-Nootdorp.

Standaard aanleg DIT-riolering
DIT-riolering zal in de komende jaren één van de meest toegepaste technieken worden om grondwaterstanden te stabiliseren en daarmee schade in stedelijk gebied te voorkomen. Daarom is het opstellen van een standaard voor DIT-riolering belangrijk. Binnen de deelexpeditie Actief grondwaterpeilbeheer is daarom in samenwerking met de Regio Deal Bodemdaling Groene Hart een project gestart voor het opstellen van een richtlijn voor de aanleg van DIT-riolering. Daarbij wordt ook verbinding gelegd tussen de kennis over waterinfiltratiesystemen in het landelijk gebied.

Uitleg Actief Grondwaterpeilbeheer Arianne Tuinenburg en Maarten Kuiper

Project Klimaat bestendig Klapwijk in Pijnacker- Nootdorp