Nieuwe NKB deelexpeditie: MKBA’s bodemdaling

Een nieuwe NKB deelexpeditie is van start gegaan; MKBA’s bodemdaling. Maar wat houdt dat in en wie leidt deze deelexpeditie?

Ik ben André Wooning, voorzitter van de deelexpeditie Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse (MKBA). 57 Jaar geleden geboren in Schoonhoven, in de oude binnenstad op de oeverwal, dus van bodemdaling hadden wij geen last. Vanuit het dakraam van mijn kinderkamer boven de slagerij kon ik net de scheve toren (anderhalve meter uit het lood!) van de Bartholomeuskerk zien. Na wat gezinsuitbreidingen kochten mijn ouders een mooi pand net buiten de oude binnenstad, en toen woonden we opeens een halve meter beneden NAP. Mijn beste vriend woonde nog iets noordelijker, in de “nieuwbouw”, en daar ervoer je bodemdaling echt dagelijks aan den lijve. Opstapjes voor de deur werden opgehoogd, wegen lagen regelmatig open vanwege reparaties aan rioleringen, en overal hoorde je dreunen van de heimachines. Ik ging naar de middelbare school in Gouda, en ik verbaasde mij over de groet hoeveelheden zand die in een weiland bij Haastrecht eerst aan- en meer dan een jaar later weer afgevoerd werden. Later begreep ik dat hiermee de grond werd samengedrukt om de bouw van een nieuwbouwwijk mogelijk te maken. Kortom, ik ervoer al jong het fenomeen bodemdaling. Na de middelbare school ging ik milieueconomie studeren in Wageningen, van het veen naar de rivierklei en het zand. Na wat professionele omzwervingen in het buitenland heb ik (met een korte tussenstop in Rotterdam) met mijn gezin zo’n vijftien jaar in Lelystad gewoond. Nu woon ik, weer op het zand, alweer een aantal  jaar in Friesland.  Aan de gevel van mijn huis zit een peilbout (peilmerk 011E0057). Elke vijf  jaar  komen mijn collega’s van Rijkswaterstaat  hem opnieuw inmeten: volgens de 2018 meting woon ik hoog en droog op 2,894 meter boven NAP. En elke keer als ik mijn vader bezoek, en ik rij over de Reinaldaweg en ik zie weer de skyline van Schoonhoven met die scheve toren, en ik ervaar de hobbels en kuilen bij elke gedepte sloot onder de weg, dan weet ik weer: je kunt die jongen wel uit het veen halen, maar nooit meer het veen uit die jongen. 

Wat doen we in de deelexpeditie?
De gevolgen van bodemdaling zijn groot en divers: nat- en droogteschade, extra kosten waterbeheer, funderingsschade, schade aan gebouwen en infrastructuur, en uitstoot van broeikasgassen. Om deze effecten, de bijbehorende kosten, en de kosten en baten van voorgestelde maatregelen in kaart te brengen, kan er een kosten-baten analyse (MKBA) worden uitgevoerd. Een MKBA probeert zowel de positieve als de negatieve effecten van een project of maatregel, in dit geval om bodemdaling te reduceren en/of te stoppen, in kaart te brengen. Naast de financiële kosten en baten worden ook de maatschappelijke effecten meegenomen die moeilijker te kwantificeren zijn, zoals vervuiling of waardering van natuur. Een MKBA begint doorgaans met een probleemanalyse, gevolgd door de beschrijving van het nulalternatief.

Nulalternatief
Het nulalternatief, de huidige situatie waarin niet opgetreden wordt om bodemdaling te stoppen, wordt vergeleken door de alternatieven. Hierbij worden de effecten van de maatregelen geschat en indien mogelijk gemonetariseerd. De kosten en baten worden vaak geschat over meerdere jaren in de toekomst en uiteindelijk door middel van een discontovoet teruggerekend naar een basisjaar. Door de totale kosten, baten, het bijbehorende saldo en de ratio van zowel het nulalternatief en de alternatieven te vergelijken, kunnen er conclusies getrokken worden over welke maatregel mogelijk de meeste welvaart op zal leveren. Door de verdelingseffecten te bestuderen, kan er geschat worden bij welke groep (o.a. de waterschappen, gemeente, agrariërs) de kosten en de baten neer zullen dalen. Omdat er bij het bepalen en kwantificeren van effecten vaak (grove) aannames worden gemaakt, wordt er door middel van een gevoeligheidsanalyse gecontroleerd of de uitkomsten robuust zijn tegen de verandering van deze effecten.

Het hoofddoel
Het hoofddoel van de Deelexpeditie Inventarisatie MKBAs Bodemdaling is het verzamelen van alle beschikbare kennis/MKBA’s omtrent bodemdaling, en hierin consistentie en overzicht creëren. Met behulp van de verzamelde kennis zal een adviesrapport worden geschreven voor het nieuwe kabinet. Daarnaast zal er een platform ontwikkeld worden waarop informatie gedeeld kan worden. Op dit te bewerkstelligen is er een inventarisatie gemaakt van de bestaande MKBA’s omtrent bodemdaling in Nederland. De volgende selectiecriteria zijn hierbij gehanteerd: de studie is een volledige MKBA, in opdracht van een opdrachtgever, met het verminderen/tegengaan van bodemdaling als doelstelling. De resultaten van de inventarisatie zijn gedeeld en besproken met een groep experts tijdens een digitale bijeenkomst. Vervolgens zijn de kennislacunes en grootste onzekerheden geïdentificeerd. De onzekerheden zijn stapsgewijs opgebouwd vanuit de gehanteerde methodiek. Zo blijkt het specificeren van de huidige situatie uitdagend, onder andere door de complexiteit van de fysische processen die ten grondslag liggen aan bodemdaling. Daarnaast bestaan er grote verschillen tussen de beschouwde MKBA’s in welke effecten worden meegenomen, en hoe deze worden gewaardeerd. De meest onzekere posten in landelijk gebied blijken landbouwontwikkelingen, milieu- en klimaateffecten, en cultuurhistorie. In stedelijk gebied zijn dit de funderingsschade en de kosten verbonden aan de openbare ruimte (o.a. kabels en leidingen). 

Vervolg
Op basis van de uitkomsten van de inventarisatie kunnen er aanbevelingen gedaan worden over de handelingsperspectieven en waar meer onderzoek nodig is. Ook wordt er meer duidelijkheid gecreëerd over de wettelijke verplichtingen van de betrokken partijen, en over hoe de kosten en baten verdeeld worden in de maatschappij. Deze uitkomsten zijn wederom gedeeld en besproken met de groep experts. Tijdens deze bijeenkomst hebben een aantal aanwezigen hun ervaringen met MKBA’s kunnen delen, en is er gereflecteerd op de tot zoverre bevindingen van de Deelexpeditie. Het vervolg van de Deelexpeditie zal zich, onder andere, richten op het verkleinen van de onzekerheden en op het ontwikkelen van een adaptieve aanpak. 

André Wooning, m.m.v. Sophie Schönfeld

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *