Bodemdaling algemeen

  • Wat is veenbodemdaling? 
    Lees verder

    Nederland heeft al eeuwen te maken met veenbodemdaling. De twee belangrijkste oorzaken van bodemdaling zijn oxidatie van veen en zetting van veen: Om veengrond geschikt te maken voor landbouw werden vaarten en sloten gegraven om het gebied te ontwateren. Deze onttrekking van water aan de veengrond zorgt ervoor dat het veen in contact komt met zuurstof en gaat oxideren. Als gevolg daarvan verdampt een deel van de bodem als CO2 naar de lucht.
    Daarnaast kan de veenbodem net als andere grondsoorten een deel van zijn volume verliezen door vochtverlies (bijvoorbeeld door verdamping) en daardoor (tijdelijk) dalen. Dit heet krimp. Door vochttoename kan de bodem ook weer stijgen, dat heet zwel. Het deel van de krimp dat permanent is heet klink. Oxidatie en klink zorgen voor een dalende bodem. Dit proces vindt ook nu nog plaats in veenweidegebieden.
    Een andere vorm van bodemdaling is zetting. Daarbij wordt de slappe veengrond door het gewicht van bebouwing en infrastructuur samengedrukt. Zetting is de belangrijkste oorzaak van bodemdaling in stedelijk gebied.
    In de documentaire Het zinkende land (RTV Utrecht, 18 november 2017) wordt het proces van ontwatering, oxidatie en veenbodemdaling in een animatie in beeld gebracht. 
  • Hoe ontstaat veenoxidatie? 
    Lees verder

    Veenoxidatie is het proces waarbij organisch materiaal door biologische processen wordt afgebroken. Oxidatie wordt met name veroorzaakt doordat zuurstof in de bodem kan komen als gevolg van een dalende grondwaterstand. Bacteriën die actief worden als zuurstof beschikbaar is breken de veengrond vervolgens af tot CO2 die in de lucht verdwijnt. Dit noemen we ook wel het ‘verdampen’ van het veen. Dit leidt tot een volumevermindering en daling van het oppervlak. Veenoxidatie is één van de oorzaken van bodemdaling. 
  • Wat is zetting? 
    Lees verder

    Zetting ontstaat als de bodem als gevolg van belasting wordt samengedrukt. Die belasting ontstaat bijvoorbeeld door het neerzetten van bebouwing of door wegen en fietspaden. Dit leidt ertoe dat de veengrond wordt samengeperst (compactie) en als gevolg daarvan daalt.  
  • Wat is klink? 
    Lees verder

    Veenbodems kunnen door vochtverlies een deel van het volume verliezen en daardoor tijdelijk dalen. Dit wordt krimp genoemd. Het deel van de krimp dat permanent is heet klink. Oxidatie en klink leiden ertoe dat de bodem daalt.    
  • Wat is consolitatie
    Lees verder

    Consolidatie beschrijft het proces van het verdichten (compacteren) van slecht-doorlatende lagen. Verdichting van een diepere bodemlaag treedt op als door verzwaring van bovenaf het grondwater uit de poriën van de diepere bodemlaag wordt geperst. Als dat proces heeft plaatsgevonden is die laag geconsolideerd. Consolidatie vindt met name plaats in het verzadigde, diepere deel van de bodem. 
  • Wat is kruip
    Lees verder

    Een bodemlaag wordt gevormd door allerlei gronddeeltjes die samen een korrelskelet vormen en waartussen grondwater beweegt. Kruip is het proces waarbij het korrelskelet zich langzaam reorganiseert zonder dat dit direct wordt veroorzaakt door een toename van effectieve spanning (druk) op de laag. Kruip treedt tegelijkertijd op met de fase waarin het poriënwater wordt uitgedrukt (primaire consolidatie), maar kan ook nog heel langdoorgaan (secundaire consolidatie). Kruip vindt met name plaats in het verzadigde, diepere deel van de bodem.  
  • Wat is krimp? 
    Lees verder

    Bij krimp wordt een onverzadigd stuk klei- of veengrond samengedrukt door periodieke toename van de zuigspanningen in de bodem. Dit wordt met name veroorzaakt door bijvoorbeeld ontwatering en door verdamping, bijvoorbeeld door het gewas.  
  • Wat zijn de gevolgen van veenbodemdaling? 
    Lees verder

    Het natuurlijke proces van bodemdaling is de afgelopen eeuwen versneld door verdere ontwatering van veengrond voor agrarisch landgebruik en de bouw van (nieuwe) woningen. Om bodemdaling te beperken proberen waterbeheerders de waterstand in veel veengebieden zo hoog mogelijk te houden. Hierdoor zijn de gebieden niet meer geschikt voor akkerbouw (te nat), maar alleen als weidegebied voor koeien. Vandaar de naam veenweidegebied. In veengebieden waar woonwijken gebouwd worden, wordt de waterspiegel vaak verlaagd om woningbouw mogelijk te maken. Een gevolg hiervan is (directe) inklinking van de bodem en van veenoxidatie. Daarnaast wordt de de grond bouwrijp gemaakt met materialen die zwaarder zijn dan het oorspronkelijke veen, bijvoorbeeld zand of puin. Door het extra gewicht van de materialen en de bebouwing wordt de bodem samengedrukt wat leidt tot zetting. De bodem kan hierdoor in enkele decennia tot tientallen centimeters zakken. In oude(re) huizen met houten funderingen, kunnen de houten palen als gevolg van ontwatering boven water komen te liggen en gaan rotten, met alle gevolgen vandien. Nieuwe huizen hebben betonnen fundering. De woningen zijn gefundeerd op diepliggende, niet-zakkende zandlagen. De woningen zelf zakken daardoor niet, maar er ontstaan problemen met rioleringsbuizen en gas- en drinkwaterleidingen die wel met het veen meezakken. Het gevolg van deze ongelijke zakking is dat elke 10 tot 20 jaar alle aansluitingen in dit soort wijken moeten worden vernieuwd.
  • Wat zijn de maatschappelijke kosten als gevolg van veenbodemdaling? 
    Lees verder

    De studie ‘Dalende bodems, stijgende kosten’ van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), medegefinancierd door STOWA, schetst een zorgelijk beeld van de maatschappelijke kosten en baten van veenbodemdaling. Onderzoekers hebben in de studie berekend dat de extra kosten van ‘slappebodemgemeenten’ voor herstel van en onderhoud aan wegen, rioleringen, kabels en leidingen, kunnen oplopen tot 5,2 miljard euro in 2050. Daarnaast is volgens het PBL ten minste 16 miljard euro nodig voor het herstellen van funderingsschade aan circa driehonderdduizend woningen in stedelijk gebied en nog eens 1 miljard voor het tegengaan van bodemdaling in het landelijk gebied. Onderzoek wijst uit dat doelgericht beleid nu oplopende kosten voor overheden en particulieren in de toekomst kan voorkomen. 
  • Is de bodemdaling door veenafbraak de belangrijkste oorzaak van het feit dat Nederland voor een groot deel onder de zeespiegel ligt
    Lees verder

    Dat het Nederlandse veenweidengebied onder de zeespiegel ligt is het gevolg van veenafbraak. Maar niet alleen het veenweidengebied ligt onder de zeespiegel. Dit geldt ook voor kleipolders in de Delta, voor de IJsselmeerpolders en voor de droogmakerijen waar in het verleden het veen is weggegraven om als brandstof gebruikt te worden. In die gebieden is veenafbraak dus niet de oorzaak van de lage ligging. Die diepste gebieden zijn de droogmakerijen met een diepte van 4 tot 5 meter onder de zeespiegel. De veenweidengebieden liggen zo’n 1 tot 2,5 m onder zeeniveau. Dat een groot deel van Nederland onder de zeespiegel ligt komt dus maar voor een beperkt deel door veenbodemdaling.    
  • Zakt de bodem sneller dan de zeespiegel stijgt? 
    Lees verder

    Dat hangt af van ondergrond en beleid. Volgens de klimaatscenario’s uit 2014 van het KNMI kan de zeespiegelstijging in 2100 oplopen tot 100 cm. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) gaat sinds september 2019 uit van een zeespiegelstijging van maximaal 110 cm in 2100. Ook duiden recente onderzoeken (van o.a. KNMI en Universiteit Utrecht) erop dat de processen die van invloed zijn op het afsmelten van het landijs op Groenland en Antarctica veel sneller verlopen dan voorheen werd aangenomen. Volgens de Signaalgroep van het Deltaprogramma kan een nog snellere stijging van de zeespiegel daarom niet worden uitgesloten. De bodemdaling in veenweidengebieden door veenafbraak is in West-Nederland gemiddeld zo’n 7 mm per jaar, dus vanaf 2014 gerekend 60 cm tot 2100. In gebieden met een grotere drooglegging kan de bodemdaling door veenafbraak tot 15 mm per jaar zijn. Dat komt neer op een bodemdaling van zo’n 130 cm. Alleen in die gebieden is de bodemdaling door veenafbraak groter dan de zeespiegelstijging. De daling van wegen door zetting bij slappe veenbodems kan nog sneller gaan, maar dat is maar een klein deel van de totale oppervlakte.   

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *